EenVandaag: Waarom de overheid de burger laat gokken

De Nederlandse overheid probeert naar eigen zeggen gokverslaving tegen te gaan, maar biedt tegelijkertijd uitgerekend zelf kansspelen aan. Dat spanningsveld staat centraal in een veel bekeken YouTube video van EenVandaag van 24 december 2025. 

De redactie legt in het filmpje (08:45) uit waarom de staat eigenaar is van grote gokbedrijven en waarom die constructie steeds meer ter discussie staat. Het filmpje is alleen beschikbaar op de site en op YouTube; de video komt niet uit een reguliere uitzending. 

“Ongemakkelijke realiteit”

In de video van bijna 9 minuten wordt ter illustratie van die discussie ingehaakt op de actualiteit: de Oudejaarstrekking. Voor deze trekking van de Staatsloterij worden elk jaar miljoenen loten verkocht aan Nederlandse burgers.

Volgens EenVandaag zit daar een “ongemakkelijke realiteit achter”: veel kansspelen zijn eigendom van de Nederlandse overheid, terwijl diezelfde overheid zegt gokverslaving te willen terugdringen.

Oud en nieuw is de avond van oliebollen en champagne, maar stiekem ook van dromen over het winnen van een grote prijs. Voor de Oudejaarstrekking van de Staatsloterij worden al jarenlang miljoenen loten verkocht. Want wie wil er nou niet als miljonair het nieuwe jaar in?

EenVandaag in Waarom laat de overheid ons gokken?

Geld voor de schatkist en bestrijden illegale gokmarkt

Vervolgens wordt in het filmpje een sprong gemaakt naar het verleden: EenVandaag bespreekt de oorsprong van staatsgokken die ruim 300 jaar teruggaat. 

In 1726 werd de Generaliteitsloterij opgericht, de voorloper van de huidige Staatsloterij. Het doel was destijds tweeledig: (1) geld ophalen voor de schatkist, onder meer voor dijken en oorlogen, en (2) grip krijgen op de illegale gokmarkt die toen al bestond.

Volgens EenVandaag spelen diezelfde motieven nog steeds een rol in het Nederlandse kansspelbeleid van vandaag de dag. Gokken verdwijnt niet door het te verbieden, zo is de gedachte, maar door legale casino’s in Nederland kan de overheid toezicht houden.

Financiële belangen

Ook de financiële belangen zijn aanzienlijk voor de Nederlandse overheid. De kansspelbelasting leverde de overheid het afgelopen jaar ongeveer € 1 miljard op. 

Dat betreft de belastingopbrengst van alle legale kansspelaanbieders samen. Daarbovenop verdient de staat direct aan de kansspelen van de Nederlandse Loterij, waar onder meer de Staatsloterij en TOTO deel van uitmaken.

In 2024 boekte de Nederlandse Loterij ruim € 200 miljoen winst. Een groot deel daarvan vloeide naar de staatskas, terwijl een ander deel werd uitgekeerd aan NOC*NSF en goede doelen.

Voorkomen uitstroom naar illegale goksites

Volgens EenVandaag is geld volgens de overheid niet de belangrijkste reden dat het zelf kansspelen aanbiedt. De kern ligt bij regulering. Gokverslaving heeft grote maatschappelijke gevolgen. Naar schatting zijn meer dan 100.000 Nederlanders gokverslaafd. 

Gokken geldt daarbij als één van de meest risicovolle verslavingen, met vooral online gokkasten als aanjager. EenVandaag herhaalt dit door data van CVO – Research & Consultancy te laten zien waaruit blijkt dat slots verantwoordelijk is voor het grootste aandeel probleemspelers (2.0%). Voor loterijen is dit wel beduidend lager: 0.3%. 

Een totaalverbod wordt daarom niet gezien als oplossing. Dat zou spelers juist richting illegale aanbieders duwen die inmiddels al 53% van de markt in handen hebben.

Zo bleek uit een eerdere reportage van EenVandaag al dat de buitenlandse kansspelaanbieder SkyHills elke maand meer dan € 5 miljoen omzet door slim in te zetten op influencers, hogere bonussen, meer in-game features en een groter aanbod van onder meer slots.

Het uitgangspunt van de overheid is volgens EenVandaag daarom: “als mensen toch gokken, dan liever bij gereguleerde aanbieders”.

Kritiek op agressieve reclames

Die regulering is vastgelegd in de Wet op de kansspelen. De overheid hanteert daarbij drie prioriteiten: (1) bescherming van de consument, (2) bestrijding van fraude en criminaliteit, en het (3) tegengaan van verslaving.

Alle legale aanbieders moeten zich aan die regels houden. Reclames mogen niet misleidend zijn en casino’s mogen geen spelers toelaten van wie vermoed wordt dat zij verslaafd zijn.

Toch wringt het volgens EenVandaag dat staatsbedrijven zelf actief reclame maken voor haar kansspelen. Daarbij gebruikt het ook bevindingen die dateren van voor de legalisering en wordt er in het filmpje veel archiefmateriaal getoond. 

Er wordt onder meer gewezen op TOTO, onderdeel van de Nederlandse Loterij, die in het verleden grootschalige campagnes voerde om het merk te verjongen. De omzet groeide sterk en de campagne werd zelfs uitgeroepen tot meest effectieve reclame van het jaar in 2019 (als monopolist, voor de regulering van online gokken van oktober 2021, red.).

Opvallend is dat de omzet toen het sterkst steeg onder jonge spelers. Die aanpak leidde tot forse kritiek. Juist een staatsbedrijf zou alles in het werk moeten stellen om gokverslaving te voorkomen. Uiteindelijk greep de overheid in en werden de reclames stopgezet. 

Ook bij Holland Casino kwam het spanningsveld tussen de zorgplicht en het winstoogmerk in de laatste jaren al vaker naar voren. Door financiële verliezen werd intern gesproken over “agressievere marketing om meer bezoekers en hogere bestedingen te stimuleren”. Volgens EenVandaag laat dat zien dat het verdienmodel botst met het publieke belang.

Dilemma van privatiseren

De vraag is volgens EenVandaag dan ook of kansspelen anno 2025/2026 wel een taak van de overheid moeten zijn. In 2019 sprak de Tweede Kamer al uit dat Holland Casino geprivatiseerd zou moeten worden. De Eerste Kamer hield dat tegen, juist vanuit de gedachte dat het staatsbelang kan helpen bij het beperken van gokschade.

De vrees daarbij is dat het winstoogmerk leidend gaat worden in plaats van de zorgplicht als het staatsbedrijf uit handen wordt gegeven aan een commercieel bedrijf.

Privatisering van de Nederlandse Loterij is ook al besproken, maar de plannen hiervoor zijn vooralsnog uitgesteld. De overheid wil zich eerst richten op de huidige problemen rond online gokken en vreest dat verkoop “extra risico’s oplevert voor consumentenbescherming en verslavingspreventie”.

Volgens EenVandaag is daarmee het “dilemma nog lang niet opgelost”. Kenmerkend voor dit dilemma is dat de illegale online gokmarkt inmiddels ongeveer even groot is als de legale. De overheid moet ook in het nieuwe jaar aantrekkelijk genoeg zijn om daarmee te concurreren, maar tegelijk voorkomen dat het aanbod verslaving aanwakkert.